He aha te pakaru o te ACL?
Kei waenganui o te turi te ACL. Ka hono i te wheua huha (femur) ki te tibia, ā, ka ārai i te tibia kia neke whakamua, kia nui rawa te hurihuri. Ki te haehae koe i tō ACL, ko te huringa ohorere o te ahunga, pērā i te nekehanga taha, te hurihanga rānei, i te wā o ngā hākinakina pērā i te whutupaoro, te poitūkohu, te tēnehi, te whutupōro, te toi whawhai rānei, ka taea te whakararu i tō turi.
Ko te nuinga o ngā pakaru o te ACL ka puta i ngā whara kore-pā i puta mai i te takahuri ohorere o te turi i te wā whakangungu, i te whakataetae rānei. Ka pāngia hoki ngā kaitākaro whutupaoro e te raruraru kotahi ina whiti rātou i te pōro i ngā tawhiti roa, ka nui rawa te pēhanga ki te waewae tū.
He rongo kino mō ngā kaitākaro wahine e pānui ana i tēnei: He nui ake te mōrearea o ngā wāhine ki te pakaru o te ACL nā te mea kāore o rātou turi i te ōrite te tūnga, te rahi me te āhua.
He maha ngā wā ka rongo ngā kaitākaro e pakaru ana te ACL i te "pakū" me te pupuhi ohorere o te turi (nā te toto mai i te hononga pakaru). Hei tāpiri, he tohu matua anō hoki: kāore e taea e te tūroro te hikoi tonu, te haere tonu rānei ki te tākaro hākinakina nā te mamae o te turi. Ina mutu te pupuhi o te turi, ka rongo pea te tūroro he koretake te turi, ā, kāore e taea te tū, ka kore e taea e te tūroro te tākaro i te hākinakina e tino paingia ana e rātou.
He maha ngā kaitākaro rongonui kua pāngia e ngā roimata o te ACL. Ko ētahi o ēnei ko: Zlatan Ibrahimovich, Ruud Van Nistelrooy, Francesco Totti, Paul Gascoigne, Alan Shearer, Tom Brady, Tiger Woods, Jamal Crawford, me Derrick Rose. Mena kua pāngia koe e ngā raruraru rite, ehara i te mea ko koe anake. Ko te rongo pai ko te kaha o ēnei kaitākaro ki te haere tonu i ā rātou mahi ngaio i muri i te whakatikatika i te ACL. Mā te maimoatanga tika, ka taea e koe te rite ki a rātou!
Me pēhea te tautuhi i te haehae o te ACL
Me toro atu koe ki tō Tākuta Whānau mēnā kei te whakapae koe he pakaru tō ACL. Ka taea e rātou te whakaū i tēnei mā te tautuhi mate, ā, ka tūtohu i ngā mahi pai hei mahi i mua. Ka whakahaerehia e tō tākuta ētahi whakamātautau hei whakatau mēnā he pakaru tō ACL, tae atu ki:
1. He whakamātautau tinana, ka tirohia e tō tākuta te nekehanga o tō hononga turi ki tō atu turi kāore i whara. Tērā pea ka whakahaerehia e ia he whakamātautau Lachman, he whakamātautau anterior drawer rānei hei tirotiro i te whānuitanga o te nekehanga me te pai o te mahi a te hononga, ā, ka pātai atu ki a koe mō te āhua o te hononga.
2. Whakamātautau hihi-X kia taea ai e tō tākuta te whakakore i te whati, te whati rānei o te wheua.
3. He matawai MRI e whakaatu ana i ō uaua me ō kiko ngohengohe, ā, ka taea e tō tākuta te tirotiro i te whānuitanga o te kino.
4. Matawai i te ultrasound hei aromatawai i ngā hononga, ngā uaua me ngā uaua.
Mena he ngawari tō whara, kāore pea i pakaru te ACL, engari i totoro noa iho. Ka whakarōpūtia ngā whara ACL kia kitea ai tōna kaha penei.
Ka taea e te ACL pakaru te whakaora i a ia anō?
Kāore te ACL e ora pai i a ia anō nā te mea kāore he pai o te rere o te toto. He rite ki te taura. Mena kua pakaru katoa te waenganui, he uaua ki ngā pito e rua te hono noa, inā koa kei te neke tonu te turi. Heoi, ko ētahi kaitākaro he pakaru ACL noa iho te mea ka taea te hoki ki te tākaro mena he pumau te hononga, ā, kāore ngā hākinakina e takarohia ana e rātou e uru ana ki ngā nekehanga hurihuri ohorere (pēnei i te pēihipora).
Ko te pokanga hanga anō i te ACL anake te huarahi maimoatanga?
Ko te hanga anō i te ACL ko te whakakapinga katoa o te ACL pakaru ki tētahi "tāpiri kiko" (he mea hanga i ngā uaua mai i te huha o roto) hei whakapūmau i te turi. Koinei te maimoatanga e taunakitia ana mō ngā kaitākaro he turi koretake, ā, kāore e taea te whai wāhi atu ki ngā mahi hākinakina i muri i te pakaru o te ACL.
I mua i te whakaaro ki te pokanga, me kōrero koe ki tētahi tohunga whakaora tinana kua tūtohutia e tō taote pokanga, ā, me whai i te whakaora tinana. Mā tēnei ka āwhina i te whakahoki i tō turi ki te whānuitanga o te nekehanga me te kaha, me te whakaora anō hoki i te kino o te wheua. E whakapono ana hoki ētahi tākuta he hononga te hanga anō i te ACL ki te iti ake o te mōrearea o te mate rumatiki wawe (ngā huringa pirau) i runga i ngā kitenga hihi-X.
He kōwhiringa maimoatanga hou te whakatikatika i te ACL mō ētahi momo haehae. Ka tāpirihia anō e ngā tākuta ngā pito haehae o te ACL ki te wheua huha mā te whakamahi i tētahi taputapu e kiia nei ko te medial brace. Heoi, ko te nuinga o ngā haehae ACL kāore e pai mō tēnei huarahi whakatikatika tika. He nui te auau o te pokanga whakatikatika mō ngā tūroro kua whakatikatikaina (1 i roto i te 8 ngā take, e ai ki ētahi tuhinga). He nui ngā rangahau i tēnei wā mō te whakamahinga o ngā pūtau take me te plasma whai-pereti hei āwhina i te whakaora i te ACL. Heoi, he whakamātautau tonu ēnei tikanga, ā, ko te maimoatanga "paerewa koura" ko te pokanga hanga anō i te ACL.
Ko wai ka tino whai hua mai i te pokanga hanga anō o te ACL?
1. Ngā tūroro pakeke hohe e whai wāhi ana ki ngā hākinakina e huri ana, e takahuri ana rānei.
2. Ngā tūroro pakeke hohe e mahi ana i ngā mahi e hiahia ana ki te kaha tinana nui, e uru ana ki te hurihuri, te takahuri rānei.
3. Ngā tūroro kaumātua (pērā i te hunga neke atu i te 50 tau te pakeke) e whai wāhi ana ki ngā hākinakina rangatira, ā, kāore he huringa pirau o te turi.
4. Ngā tamariki, ngā taiohi rānei he pakaru o te ACL. Ka taea te whakamahi i ngā tikanga kua whakarerekētia hei whakaiti i te tūponotanga o ngā whara o te pereti tipu.
5. Ngā kaitākaro e whara ana i te turi i tua atu i ngā pakaru o te ACL, pērā i te posterior cruciate ligament (PCL), te collateral ligament (LCL), te meniscus, me ngā whara o te cartilage. Ina koa mō ētahi tūroro e pakaru ana te meniscus, ki te taea e ia te whakatika i te ACL i te wā kotahi, ka pai ake te pānga.
He aha ngā momo pokanga hanga anō o te ACL?
1. Te uaua o te waewae o te turi – Ka taea te tango ngāwari i tēnei mai i roto o te turi mā te tapahi iti i te wā pokanga (autograft). Ka taea hoki te whakakapi i te ACL pakaru ki te uaua i kohaina mai e tētahi atu (allograft). Ko ngā kaitākaro he ngoikore te nekenekehanga (hyperlaxity), he tino wetekina ngā hononga hononga waenga (MCL), he iti rānei ngā uaua o te waewae o te turi, he pai ake pea mō te allograft, te patellar tendon graft rānei (tirohia i raro).
2. Te uaua o te hope – Ka taea te whakamahi i te kotahi hautoru o te uaua o te hope o te tūroro, me ngā mono wheua mai i te tibia me te turi, mō te hononga ā-ringa o te uaua o te hope. He rite te whai huatanga ki te hononga o te uaua, engari he nui ake te mōrearea o te mamae o te turi, inā koa ka tuturi te tūroro, ā, ka whati te turi. Ka nui ake hoki te koha o te tūroro i te taha mua o te turi.
3. Te huarahi turi waenga me te tikanga whakahāngai tibial femoral kauhanga – I te tīmatanga o te pokanga hanga anō ACL, ka pokaia e te taote he kauhanga wheua tika (turanga tibial) mai i te tibia ki te femur. Ko te tikanga o tēnei, ehara te kauhanga wheua i roto i te femur i te wāhi i tū ai te ACL i te tīmatanga. He rerekē, ka ngana ngā taote e whakamahi ana i te tikanga huarahi medial ki te whakanoho i te kauhanga wheua me te hono kia tata ki te wāhi taketake (anatomical) o te ACL. E whakapono ana ētahi taote ko te whakamahi i te tikanga kauhanga femoral tibial ka arahi ki te koretake o te hurihanga me te pikinga o ngā tere whakahou i roto i ngā turi o ngā tūroro.
4. Tikanga whakapiri katoa-medial/whakapiri - Ka whakamahia e te tikanga whakapiri katoa-medial te keri whakamuri hei whakaiti i te nui o te wheua e tika ana kia tangohia mai i te turi. Kotahi noa te uaua o te hope e hiahiatia ana hei hanga i te whakapiri i te wā e hanga hou ana i te ACL. Ko te whakaaro nui, he iti ake te whakaekenga o tēnei huarahi, ā, he iti ake te mamae i te tikanga tuku iho.
5. Pūtake kotahi, pūtake takirua rānei - Ka ngana ētahi taote pokanga ki te hanga anō i ngā pūtake e rua o te ACL mā te keri i ngā kōhao e whā ki te taupoki turi, kaua ki te rua. Kāore he rerekētanga nui i roto i ngā hua o ngā hanga anō ACL pūtake kotahi, pūtake takirua rānei – kua tutuki i ngā taote pokanga ngā hua pai mā te whakamahi i ngā huarahi e rua.
6. Te Tiaki i te Pereti Tipu - Ka noho tuwhera tonu ngā pereti tipu o ngā tamariki, taiohi rānei kua whara te ACL tae noa ki te 14 tau te pakeke mō ngā kōtiro, me te 16 tau te pakeke mō ngā tama. Mā te whakamahi i te tikanga hanga ACL paerewa (transvertebral) ka kino pea ngā pereti tipu, ā, ka mutu te tipu o te wheua (te aukati tipu). Me tirotiro e te taote pokanga ngā pereti tipu o te tūroro i mua i te maimoatanga, me tatari kia oti te tipu o te tūroro, me whakamahi rānei i tētahi tikanga motuhake hei karo i te pā ki ngā pereti tipu (periosteum, adventitia rānei).
Ko tehea te wā pai rawa atu ki te mahi i te whakatikatika ACL i muri i te whara?
Ko te mea pai, me pokanga koe i roto i ētahi wiki i muri i tō whara. Mā te whakaroa i te pokanga mō te 6 marama, neke atu rānei, ka nui ake te tūponotanga o te kino o te kiriuhi me ētahi atu hanganga o te turi, pērā i te meniscus. I mua i te pokanga, he pai ake mēnā kua whiwhi koe i te rongoā tinana hei whakaiti i te pupuhi me te whakahoki mai i te whānuitanga o te nekehanga, me te whakapakari i ō quadriceps (ngā uaua o mua o te huha).
He aha te tukanga whakaora i muri i te pokanga hanga anō o te ACL?
1. I muri i te pokanga, ka pāngia te tūroro e te mamae o te turi, engari ka tohua e te tākuta he rongoā whakamamae kaha.
2. I muri i te pokanga, ka taea e koe te whakamahi i ngā tokotoko hei tū me te hikoi tonu.
3. Kei te pai te āhua o te tinana o ētahi tūroro kia tukuna ai rātou i taua rā anō.
4. He mea nui kia whiwhi koe i te whakaora tinana i muri tonu i te pokanga.
5. Me whakamahi pea koe i ngā tokotoko mō te ono wiki pea
6. Ka taea e koe te hoki ki te mahi tari i muri i ngā wiki e rua.
7. Engari ki te nui te mahi ā-tinana e hiahiatia ana i roto i tō mahi, ka roa ake te wā mōu ki te hoki ki te mahi.
8. E ono ki te tekau mā rua marama pea te roa hei tīmata anō i ngā mahi hākinakina, e iwa marama te nuinga
Kia pēhea te nui o te whakapainga ka taea e koe te tumanako i muri i te pokanga hanga anō i te ACL?
E ai ki tētahi rangahau nui o ngā tūroro 7,556 i whakatikatikaina te ACL, ko te nuinga o ngā tūroro i taea te hoki ki ā rātou hākinakina (81%). E rua hautoru o ngā tūroro i taea te hoki ki te taumata tākaro i mua i te whara, ā, 55% i taea te hoki ki te taumata rangatira.
Wā tuku: Hanuere-16-2025
